Γκάι Φωκς: ο άνδρας πίσω από τη μάσκα

[06/11/2019 - 13:56]

Γκάι Φωκς: ο άνδρας πίσω από τη μάσκα

Ένα δημοφιλές σύμβολο της διαμαρτυρίας σήμερα, ο Γκάι Φωκς ήταν ο πρώτος που αντιμετώπισε την προδοσία εξαιτίας του ρόλου του στην δολοφονική υπόθεση να ανατινάξει το Βρετανικό Κοινοβούλιο το 1605.

Στα τέλη του Οκτωβρίου του 1605, η ένταση ήταν στα ύψη στην Αγγλία, όταν ο Άγγλος ευγενής, 4ος βαρώνος του Monteagle, Ουίλιαμ Πάρκερ, έλαβε μια μυστηριώδη επιστολή. Μαζί με τους υπόλοιπους ομοίους του και τον βασιλιά της Αγγλίας Ιάκωβο Α’, ο Λόρδος Monteagle, όπως είναι γνωστός, προγραμματίζεται να παραστεί στο άνοιγμα του Κοινοβουλίου λίγες μέρες αργότερα, στις 5 Νοεμβρίου.

Η ανυπόγραφη επιστολή ανέφερε “Λόρδε μου, από αγάπης προς μερικούς φίλους σας, με νοιάζει η προστασία σας, γι’ αυτό θα σας συμβούλευα να αφιερώσετε την ζωή σας να επινοήσετε μερικές δικαιολογίες ώστε να μη συμμετάσχετε στο άνοιγμα του κοινοβουλίου … διότι, αν και δε θα εμφανιστούν αναταραχές, και όμως λέω ότι θα λάβουν ένα τρομερό χτύπημα”.

Ο μυστηριώδης αποστολέας καλούσε τον λόρδο, αφού διαβάσει την επιστολή, να την κάψει. Ο καθολικός Monteagle δεν το έκανε. Σώζοντας τον εαυτό του από την φρικτή τιμωρία που σύντομα θα έπεφτε σε μερικούς από τους ομόθρησκούς του, έστειλε την επιστολή στον 1ο κόμη του Σάλισμπερι, Ρόμπερτ Σέσιλ, επικεφαλής υπουργό του βασιλιά. Πολλοί Άγγλοι Προτεστάντες υποψιάστηκαν ότι μέλη της Καθολικής μειονότητας σχεδίαζαν να ανατρέψουν την μοναρχία και να επιβάλουν καθολικό καθεστώς, με ξένη χρηματοδότηση και βοήθεια, και αυτό το μήνυμα φαινόταν να επιβεβαιώνει τις υποψίες τους.

Η επιστολή έφτασε στον βασιλιά, ο οποίος, αρχικά αμφέβαλε ότι πράγματι υπήρχε απειλή. Παρά τον βασιλικό σκεπτικισμό, στις 4 Νοεμβρίου, ο κόμης του Σάφολκ διεξήγαγε μια έρευνα στο παλάτι του Γουέστμινστερ και τα περίχωρά του, όπου επρόκειτο να συναντηθεί το Κοινοβούλιο της Αγγλίας την επόμενη μέρα. Ο κόμης ανέφερε ότι δεν βρήκε κάποια ουσιώδη αιτία ανησυχίας, αλλά βρήκε μια ισόγεια, νοικιασμένη αποθήκη που περιείχε ασυνήθιστα μεγάλη ποσότητα καυσόξυλων.

Ένας θρύλος γεννιέται
Αργότερα εκείνη την ημέρα, ο σερ Thomas Knyvett, ένας ελάσσων αλλά αξιόπιστος βασιλικός αξιωματούχος, επέβλεψε μια δεύτερη έρευνα στα κτήρια γύρω από το Κοινοβούλιο. Η ίδια αποθήκη τράβηξε και τη δική του προσοχή, καθώς, ένας άνδρας του, βρήκε να την φυλάν. Ο φύλακάς της, μόνο σαν τέτοιος δεν ήταν ντυμένος. Αντ’ αυτού, φορούσε μανδύα, μπότες και σπιρούνια. Τα ρούχα έδειχναν έναν άνδρα ντυμένο για γρήγορη απόδραση με άλογο.

Οι άνδρες του Knyvett μετατόπισαν τα καυσόξυλα και βρήκαν 36 βαρέλια πυρίτιδας από πίσω τους. Ο άνδρας, ο John Johnson όπως δήλωσε ο ίδιος, βρέθηκε να έχει μακριά φιτίλια πάνω του. Ο Knyvett αποκάλυψε μια συνωμοσία που είχε σκοπό να ανατινάξει τα μέλη του Κοινοβουλίου, τον βασιλιά, τα περισσότερα μέλη της βασιλικής οικογένειας και των κορυφαίων κρατικών αξιωματούχων. Στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένα Ρωμαιοκαθολικό καθεστώς στην Προτεσταντική Αγγλία, με την Ελισάβετ, την κόρη του Ιακώβου Α’ -η οποία δε θα ήταν παρούσα- ως μαριονέτα ηγέτιδα.

Ο John Johnson συνελήφθη, βασανίστηκε και αποκάλυψε ότι ήταν από το Γιορκσάιρ, στην βόρεια Αγγλία, και ότι το πραγματικό του όνομα ήταν Γκάι Φωκς. Ήταν ένας από τους πολλούς καθολικούς συνωμότες σε αυτό που έγινε γνωστό ως Συνωμοσία της Πυρίτιδας. Αν και ο ίδιος δεν ήταν ο ηγέτης, ο Φωκς έγινε το πιο γνωστό μέλος της πιο διάσημης συνωμοσίας στην αγγλική ιστορία. Η σύλληψή του έχει απεικονιστεί σε αμέτρητα σχολικά βιβλία, μυθιστορήματα, δημοφιλή βιβλία ιστορίας και ταινίες: ένας ψηλός γενειοφόρος με μπότες, σκούρο μανδύα και σκούρο καπέλο. Κάθε χρόνο, στις 5 Νοεμβρίου, η φιγούρα του εξακολουθεί να καίγεται σε φωτιές στην Αγγλία.

Δραστικά Μέτρα

Για να κατανοήσουμε τα κίνητρα του άνδρα που συνελήφθη εκείνο το βράδυ του Νοεμβρίου πριν από περισσότερα από 400 χρόνια, είναι απαραίτητο να δούμε την Αγγλία και την Ευρώπη εκείνης της εποχής. Ο Φωκς και οι υπόλοιποι συνωμότες επιχείρησαν να πραγματοποιήσουν μια τρομοκρατική επίθεση εναντίον του βασιλιά και της κυβέρνησής τους λόγω θρησκευτικών αναταραχών που συνέβησαν μισό αιώνα νωρίτερα.

Η πολιτική και θρησκευτική αστάθεια που εξαπέλυσε η Μεταρρύθμιση είχε ως αποτέλεσμα να στραφούν οι Καθολικοί εναντίον των Προτεσταντών σε όλη την Ευρώπη. Στην Αγγλία, μια θρησκευτική διαμάχη είχε ως αποτέλεσμα την άνοδο στην βασιλεία της Ελισάβετ Α’ το 1558. Την επόμενη χρονιά, η ίδια και οι σύμβουλοί της δημιούργησαν έναν θρησκευτικό “κανονισμό” (Νόμος περί Ομοιομορφίας, Act of Uniformity, 1559), ο οποίος προέβλεπε μια προτεσταντική εθνική εκκλησία. Ο μονάρχης ήταν ο επικεφαλής του, αλλά κράτησε τους επισκόπους, μαζί με τις παραδοσιακές εκκλησιαστικές αυλές και ορισμένες τελετουργικές πρακτικές.

Πολλοί Άγγλοι Καθολικοί αρνήθηκαν να δεχτούν τον κανονισμό του 1559. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ήταν γενικά αποδεκτό στην Ευρώπη ότι όλα τα υποκείμενα ενός κράτους πρέπει να συμμορφώνονται με την επίσημη μορφή του Χριστιανισμού. Για να επιτύχει αυτή τη θρησκευτική ομοιομορφία, το καθεστώς της Ελισάβετ απαγόρευσε την καθολική λατρεία, συμπεριλαμβανομένης των βαπτίσεων, των γάμων και των κηδειών και μάλιστα, η εξάσκηση του καθολικισμού τιμωρούνταν από το νόμο με πρόστιμα, τα οποία θα μπορούσαν να είναι πολύ βαριά για τους συνήθεις παραβάτες. Η εκτύπωση ή η εισαγωγή καθολικών βιβλίων θεωρούνταν μεγάλη προδοσία. Οι Άγγλοι Καθολικοί ιερείς που εκπαιδεύονταν στο εξωτερικό και πήγαιναν στην Αγγλία ανακηρύχθηκαν προδότες, καθώς και όσοι τους βοηθούσαν, τους στέγαζαν ή τους έκρυβαν.

Η αγγλική προτεσταντική προπαγάνδα έδινε έμφαση στις θηριωδίες που διαπράχθηκαν στο όνομα του καθολικισμού. Θύμιζαν συνεχώς στον αγγλικό πληθυσμό τους περισσότερους από 280 ανθρώπους που κάηκαν μέσα σε πέντε χρόνια από την καθολική προκάτοχο της Ελισάβετ, την Μαρία Α’, και την παπική βούλα του 1570 που είχε κηρύξει την Ελισάβετ παράνομη και ενθάρρυνε τους υποκειμένούς της να επαναστατήσουν εναντίον της. Μέχρι τα τέλη του 16ου αιώνα, η ισπανική αρμάδα -που στάλθηκε το 1588 από τον Φίλιππο Β’ της Ισπανίας και ηττήθηκε από την Ελισάβετ- εξακολουθούσε να είναι μια νέα υπενθύμιση, μαζί με την αποστολή της να ξαναεπιβάλλει τον καθολικισμό στην Αγγλία.

Η θρησκεία κυριάρχησε επίσης και στην άλλη πλευρά της Μάγχης. Στη Γαλλία, υπήρχαν θρησκευτικοί πόλεμοι μεταξύ Γάλλων Καθολικών και Γάλλων Προτεσταντών. Βορειότερα, η προτεσταντική Ολλανδική Δημοκρατία είχε έρθει σε σύγκρουση με την Ισπανία. Η λεηλασία της Αμβέρσα από ισπανικά στρατεύματα το 1576 παρείχε στους Άγγλους Προτεστάντες ένα ακόμη παράδειγμα της καθολικής σκληρότητας.

Ο βασιλιάς Ιάκωβος Α’ μεταξύ δύο πίστεων

Μετά από το θάνατο της Ελισάβετ το 1603, πολλοί έλπιζαν ότι ο διάδοχός της, ο Ιάκωβος Α’ -ο οποίος κυβέρνησε τη Σκωτία ως Ιάκωβος Στ’- θα ξεκινούσε μια νέα εποχή ειρήνης. Ο γιος της Καθολικής Μαρίας Α’, Βασίλισσας των Σκωτσέζων, ήταν Προτεστάντης, αλλά οι Άγγλοι Καθολικοί πίστευαν ότι θα του ήταν συμπαθητικοί. Ακόμη και οι Ισπανοί πράκτορες εξέφρασαν αμφιβολίες για μια καθολική εξέγερση στην Αγγλία τώρα που είχε πάρει το θρόνο ο Ιάκωβος. Κατά την υπογραφή της Συνθήκης του Λονδίνου του 1604, η Αγγλία συμφώνησε να τερματίσει την βοήθεια της στους Προτεστάντες Ολλανδούς και η Ισπανία συμφώνησε να μην παρέχει στρατιωτική βοήθεια στους Αγγλικούς Καθολικούς.

Οι εξελίξεις αυτές βοήθησαν να σιωπήσουν κάποιοι καθολικοί αντιφρονούντες στην Αγγλία. Ο αγγλικός καθολικισμός χαρακτηριζόταν από ηγετική κυριαρχία, η οποία συχνά είχε τόσο επαρκή επιρροή όσο και χρήμα. Πολλοί ήταν τοποθετημένοι σε αρκετά καλές θέσεις και, ενώ δημόσια έδειχναν ότι είχαν συμμορφωθεί με τον κανονισμό του 1559, ιδιωτικά ασκούσαν τη θρησκεία τους.

Ωστόσο, κάποιοι Καθολικοί αντιφρονούντες προσπάθησαν να ανατρέψουν την προτεσταντική κυριαρχία στην Αγγλία. Η προσήλωση του Ιακώβου Α’ στον κανονισμό του 1559 και η δημόσια συνέχιση των μισαλλόδοξων πολιτικών ενέπνευσε ορισμένους να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο ώστε να ορίσουν έναν Καθολικό στο θρόνο. Ένα τέτοιο πρόσωπο ήταν ο Ρομπέρ Κατίσμπυ, γόνος καθολικής οικογένειας της υψηλής κοινωνίας. Σήμερα, αν και λιγότερο γνωστός από τον Φωκς, στην πραγματικότητα, ήταν ο χαρισματικός και πειστικός Κατίσμπυ ο οποίος οργάνωσε αυτό που αργότερα έγινε γνωστό ως Συνωμοσία της Πυρίτιδας.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’30, όταν συνέλαβε την ιδέα της συνωμοσίας, ο Κατίσμπυ είχε μια ισχυρή, ελκυστική προσωπικότητα. Έχει ειπωθεί ότι ασκούσε μαγική επιρροή σε όλους όσοι συναναστρέφονταν μαζί του. Χρησιμοποίησε το χάρισμα του για να προωθήσει την πεποίθησή του ότι μόνο η ακραία και θεαματική βία θα έδινε ένα τέλος στις διώξεις που είχαν υποστεί οι Άγγλοι Καθολικοί. Η ιδέα της χρησιμοποίησης πυρίτιδας του ήρθε το 1603 και στις αρχές του 1604 άρχισε να στρατολογεί κόσμο. Το σχέδιο; Να ανατιναχτεί το Κοινοβούλιο και ο βασιλιάς Ιάκωβος Α’, με την ελπίδα ότι μετά θα μπορούσε να αποκατασταθεί η καθολική κυριαρχία.

Τα πρώτα μέλη της συνωμοσίας ήταν από τη δυσαρεστημένη Καθολική κυβέρνηση, οι σχεδόν 30χρονοι Thomas Winter και John Wright και ο λίγο μεγαλύτερος Thomas Percy. Ο Winter πήγε στην Φλάνδρα-που τότε ήταν υπό ισπανική κυριαρχία- για να αναζητήσει ισπανική βοήθεια, αλλά η Ισπανία δεν ενδιαφέρθηκε.

Εκεί όμως, βρήκε έναν που ενδιαφερόταν, τον Γκάι Φωκς, πρώην συμμαθητή του Wright. Ο Φωκς, εκείνη την εποχή πολεμούσε για τους Ισπανούς στην Φλάνδρα, υπό το όνομα Guido. Γεννημένος Προτεστάντης στο Γιορκ το 1570, ο Φωκς ασπάστηκε αργότερα τον καθολικισμό. Έξυπνος, σκληρός και ψύχραιμος, οι ικανότητές του τράβηξαν την προσοχή των Άγγλων Καθολικών. Ο Winter έμαθε για την εμπειρία του Φωκς στα εκρηκτικά και τον έπεισε να συμμετάσχει στη συνωμοσία. Τον Μάιο του 1604, στο Duck and Drake Inn του Λονδίνου, συναντήθηκαν οι πέντε άνδρες και ορκίστηκαν όρκο πίστης και, το σημαντικότερο, μυστικότητα.

Η επίθεση του Κατίσμπυ στο στέμμα διαμορφώθηκε στους μήνες που ακολούθησαν. Ο Percy άρχισε να ζει σε ένα σπίτι κοντά στο Κοινοβούλιο ενώ ο Φωκς, υιοθετώντας το ψευδώνυμό John Johnson, έγινε δήθεν υπηρέτης του. Οι συνωμότες άρχισαν να μαζεύουν πυρίτιδα. Αργότερα, η συνωμοσία διευρύνθηκε και συμπεριέλαβε νέα μέλη που έδωσαν χρήματα και πρόσθετους πόρους. Ήταν ο Robert Keyes, ο Robert Winter (αδελφός του Thomas), ο John Grant, ο Christopher Wright (αδελφός του John) και ο υπηρέτης Thomas Bates.

Τον Μάρτιο του 1605, ο Percy νοίκιασε μια υπόγεια αποθήκη στο παλάτι του Ουεστμίνστερ. Στη συνέχεια, η πυρίτιδα μεταφέρθηκε απευθείας εκεί, όπου, υπό την επίβλεψη του Φωκς, μπορούσε να προκαλέσει τις περισσότερες ζημιές. Τρεις πλούσιοι, άνδρες με επιρροή -ο Ambrose Rookwood, ο Francis Tresham και ο σερ Everard Digby- εντάχθηκαν στη συνωμοσία, η οποία πλέον αριθμούσε 13 άνδρες.

Αρκετές φορές είχαν προγραμματίσει να κάνουν την επίθεση όταν το Κοινοβούλιο θα άνοιγε, αλλά οι καθυστερήσεις τους ανάγκασαν να περιμένουν. Τέλος, τον Νοέμβριο του 1605, φάνηκε ότι το σχέδιο είχε τελικά πάρει μπρος. Είναι αξιοσημείωτο ότι, με συνολικά 13 συνωμότες, η συνωμοσία παρέμεινε μυστική έως ότου ο Λόρδος Monteagle έλαβε εκείνη την επιστολή. Οι μελετητές έχουν μπερδευτεί για την ταυτότητα του αποστολέα. Ένας υποψήφιος είναι ο γαμπρός του Monteagle, ο Francis Tresham, ένας από τους συνωμότες του Κατίσμπυ, αλλά δεν έχει βρεθεί καμία απόδειξη. Όπως και να έχει, όταν ο Monteagle παρέδωσε την επιστολή, διατάχθηκε έρευνα. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 5ης Νοεμβρίου, ο Φωκς συνελήφθη και μεταφέρθηκε στον Πύργο του Λονδίνου.

Ο Φωκς αντιστάθηκε στην ανάκριση, μέχρις ότου, στις 6 Νοεμβρίου 1605, ο Ιάκωβος εξέδωσε εντολή επιτρέποντας τη χρήση βασανιστηρίων. Τότε και μόνο τότε αποστασιοποιήθηκε και ομολόγησε. Μέχρι τότε, είχαν διαφύγει πολλοί συνωμότες, αλλά οι δυνάμεις του βασιλιά κινήθηκαν γρήγορα και τους κυνήγησαν. Ο Catesby, ο Percy και ο Christopher Wright σκοτώθηκαν σε ανταλλαγή πυρών από τους στρατιώτες του Ιακώβου στο Στράτφορντσαϊρ στην βόρεια Αγγλία. Ο θάνατος του Catesby τον γλίτωσε από τις τρομακτικές τιμωρίες που έδιναν στους προδότες, αλλά επίσης αρνήθηκε στους ιστορικούς την εκδοχή του πώς ξέσπασε η συνωμοσία -πώς του ήρθε η ιδέα να ανατινάξει το Κοινοβούλιο, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο μάζεψε την ομάδα των συνωμοτών. Οι υπόλοιποι συνελήφθησαν, επέστρεψαν στο Λονδίνο και καταδικάστηκαν για προδοσία (εκτός από τον Francis Tresham, ο οποίος πέθανε στην φυλακή πριν από τη δίκη). Όλοι καταδικάστηκαν σε απαγχονισμό και διαμελισμό.

Τον Ιανουάριο του 1606, ο Φωκς και οι άλλοι τέθηκαν σε εκτέλεση -“αυτοί οι κακοί”, όπως τους περιέγραψε ο Ιάκωβος Α’, “που νόμιζαν ότι είχαν ανατινάξει ολόκληρο τον κόσμο αυτού του νησιού.” Ο Φωκς κατάφερε να ξεφύγει από την ποινή του. Την ημέρα της εκτέλεσης, πήδηξε από την αγχόνη, σπάζοντας το λαιμό του κατά την πτώση. Παρ’ όλα αυτά, το πτώμα του διαμελίστηκε και στάλθηκε στις “τέσσερις γωνιές του βασιλείου”. Οι υπόλοιποι έλαβαν πλήρως την τιμωρία ως προειδοποίηση σε άλλους πιθανούς αντάρτες.

Η αντίδραση του βασιλιά ήταν εξαιρετικά επιφυλακτική. Ήταν ανυπόμονος να αποφύγει, τόσο ένα πογκρόμ εναντίον των καθολικών υποκειμένων του, όσο και τις διπλωματικές εντάσεις με τα καθολικά κράτη. Η ομιλία του στο Κοινοβούλιο και τα επίσημα κηρύγματα κορυφαίων εκκλησιαστών τόνισαν το αίσχος της συνωμοσίας -δέχτηκε όμως και ότι πολλοί Άγγλοι Καθολικοί ήταν ακόμα πιστά υποκείμενα. Η ανακάλυψη της συνωμοσίας αποδείχτηκε σημαντικό εργαλείο προπαγάνδας. Ακόμη και πριν από τις εκτελέσεις των συνωμοτών, το Κοινοβούλιο ψήφισε την Πράξη της Ευχαριστίας (Act of Thanksgiving) του 1606, απαιτώντας από κάθε ενοριακή εκκλησία στην Αγγλία να κάνει ένα κήρυγμα στις 5 Νοεμβρίου, ευχαριστώντας τον Θεό για την απελευθέρωση από την καθολική συνωμοσία.

Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η ημέρα έγινε Ημέρα του Γκάι Φωκς -ή Νύχτα των Φωτιών, όπως λέγεται επίσης- σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο. Κάθε 5 Νοεμβρίου, πυροτεχνήματα (που αντιπροσωπεύουν την πυρίτιδα) και φωτιές σηματοδοτούν το γεγονός, με αχυρένια ομοιώματα του Φωκς -αποκαλούνται “Guys”- που καίγονται. Παρά το γεγονός ότι δεν ήταν ο ηγέτης της συνωμοσίας, ο Φωκς έγινε το πρόσωπο αυτής και έγινε διάσημος.

από: national geographic και 3otiko

Διαβάστε τη συνέχεια

loading...
Loading...
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ